Stratejiler

Türkiye’nin e-Devlet politikaları zaman içerisinde, küresel ölçekli dijital dönüşüm ve kamu yönetimi reform çalışmaları doğrultusunda önemli değişikliklere uğramıştır. 2011 yılında Bakanlıkların yeniden yapılandırılması sonrasında oluşan mevcut durumda Türkiye’de, e-Devlet politikasını şekillendiren iki temel strateji belgesi hazırlanmıştır. Kalkınma Bakanlığı, Türkiye’de ulusal kalkınma hedefleri ile uyumlu bilgi toplumu politikasını (2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı) hazırlamakta ve yürütmektedir. Bilgi toplumu politikası çerçevesinde hazırlanan e-Devlet politikası (2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı) ise Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı (UDHB) sorumluluğunda yürütülmektedir.

Her iki strateji belgesi için proje ve katılımcılık portali (bilgi toplumu, e-devlet) oluşturularak sosyal medya dâhil teknolojinin katılımcılığı teşvik eden olanaklarından yararlanılmıştır. Bu platformlardan strateji belgesi hazırlama çalışmalarının yürütülmesi süreci ile ilgili bilgiler paylaşılmış; forumlar üzerinden çeşitli kişi ve kurumlardan fikir ve öneriler toplanmıştır.

Bu iki strateji belgesine yön veren, Türkiye’de ulusal hedefler ve öncelikleri belirleyen üst seviye planlar, Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) ve Öncelikli Dönüşüm Programları Eylem Planları ile 65. Hükümet Programı ve 2016 Yılı Eylem Planı’dır. Onuncu Kalkınma Planı e-Devlet çalışmaları dahil Türkiye’nin genel sosyal ve ekonomik kalkınma yönelimini ortaya koyarken, 65. Hükümet 2016 Yılı Eylem Planı, e-Devlet dahil Hükümet’in yakın dönem önceliklerini tayin etmektedir.

Onuncu Kalkınma Planı’nda yer alan amaç şu şekilde ifade edilmiştir:

“2014-2018 dönemini kapsayacak olan Onuncu Kalkınma Planı ile Türkiye’nin uluslararası değer zinciri hiyerarşisinde üst basamaklara çıkmış, yüksek gelir grubu ülkeler arasına girmiş ve mutlak yoksulluk sorununu çözmüş bir ülke haline gelmesi amaçlanmaktadır.”

“Bu temel amaçlara ulaşırken kalkınma sürecinin siyasi ve toplumsal düzeyde sahiplenilerek bütüncül bir yaklaşımla sürdürülmesinde, insan odaklılık, katılımcılık, kapsayıcılık, hesap verebilirlik ve şeffaflık ilkeleri esas alınacaktır.”

“2.1.17. Kamu Hizmetlerinde e-Devlet Uygulamaları” başlığı altında tanımlanan amaç ise şu şekilde ifade edilmiştir:

“Etkin, katılımcı, şeffaf ve hesap verebilir kamu yönetimine katkı sağlamak üzere; dezavantajlı kesimler de dâhil kullanıcı ihtiyaçlarına göre tasarlanmış hizmetlerin, kişisel bilgi mahremiyeti ve bilgi güvenliği sağlanarak, çeşitli platformlardan, kullanıcı odaklı, birlikte işler, bütünleşik ve güvenilir şekilde sunulacağı bir e-devlet yapısının oluşturulması temel amaçtır.”

e-Devlet politikalarının çerçevesini belirleyen strateji planlarına ek olarak, “Kayıt Dışı Ekonominin Azaltılması Programı Eylem Planı ”, “Türkiye Ulaşım ve İletişim Stratejisi Hedef 2023 ”, “2014-2023 Akıllı Ulaşım Sistemleri Strateji Belgesi ”, “2014-2023 Kritik Altyapıların Korunması Yol Haritası Belgesi ”, “Türkiye Afet Müdahale Planı ”, ”, “2016-2019 Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi ve Eylem Planı”, “2017-2019 Türkiye Yazılım Stratejisi ve Eylem Planı” gibi diğer sektörel / tematik strateji belgelerinde, e-Devlet ile ilgili çeşitli hedeflere, projelere ve eylemlere yer verildiği görülmektedir. 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı ile diğer planlar arasındaki ilişki kurgulanmıştır.

2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı, 06.03.2015 tarihinde resmi olarak yayımlanmıştır. 2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı ile bilişim sektörünün güçlü ve rekabet gücü yüksek bir yapıya kavuşturulması, BİT’in diğer sektörlere nüfuzunun artırılması ve internet girişimlerinin gelişimlerine uygun bir ekosistemin oluşturulması suretiyle ekonomide büyüme ve istihdam artışının desteklemesi öngörülmektedir.

Bilgi toplumu politikası altında belirlenen “Kamu Hizmetlerinde Kullanıcı Odaklılık ve Etkinlik” ekseni, e-Devlet çalışmalarının genel çerçevesini belirlemektedir.

UDHB adına TÜBİTAK-BİLGEM-YTE koordinasyonunda hazırlanan 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı, bilgi toplumu politikası ve hedefleri çerçevesinde e-Devlet çalışmalarına odaklanan bütüncül bir yapı ortaya koymaktadır. Türkiye’nin mevcut koşulları, vatandaş merkezli dijital dönüşüm, sosyal ağlar, yönetişim, şeffaflık ve hesap verebilirlik kavramlarını öne çıkartarak, e-Devlet alanındaki planlama, karar verme ve uygulama süreçlerinde rol oynayan tüm paydaşlar ile devlet arasındaki ilişkilerin yeniden tanımlanmasını gerektirmiştir. 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı’nın şekillendirilmesinde ve uygulanmasında bütüncül ve sürdürülebilir bir “e-Devlet ekosistemi” stratejik bakış açısı benimsenmiştir. Strateji ve eylem planı, tüm ekosistem paydaşlarının katılımı ile, merkezi yönetim birimleri, yerel yönetimler, vatandaşlar, özel sektör, meslek kuruluşları, sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerin analiz çalışmalarına dahil olduğu ortak akıl ve bilimsel bakış açısı ile hazırlanmıştır. Bu kapsamda, farklı başlıklarda 27 Odak Grup Toplantısı ve Yerel Yönetim Hizmetleri, GZFT-PEST[1] ve İhtiyaç Değerlendirmeye yönelik 3 çalıştay düzenlenmiştir. Ayrıca, merkezi yönetim ve yerel yönetimler ile özel sektör ve vatandaşlara yönelik memnuniyet ve algı ölçümlemesi amacıyla geniş katılımlı 4 anket çalışması gerçekleştirilmiştir.

Yürürlüğe konulacak e-Devlet politikasıyla, Türkiye’nin 2023 ulusal hedefleri doğrultusunda gerekli kabiliyetlerinin oluşturulması ve ülke refahı için kaldıraç etkisinin sağlanması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı’nın vizyonu “ETKİN e-Devlet ile toplumun yaşam kalitesini artırmak” olarak tanımlanmıştır. Yeni dönemde e-Devlet çalışmalarının odağında Entegre, Teknolojik, Katılımcı, İnovatif ve Nitelikli bir “ETKİN e-Devlet ekosistemi”nin oluşturulması olacaktır. e-Devlet ekosistemi, bilgi toplumuna geçişin ve sürdürülebilir kalkınmanın itici gücü olarak daha yetkin ve çevik bir pozisyon alacaktır.  2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı’nın vizyonu doğrultusunda 4 stratejik amaç, 13 hedef ve 43 eylem belirlenmiştir. e-Devlet vizyonuna ulaşmak için e-Devlet ekosistemi bakış açısı ile aşağıda belirtilen stratejik amaçlar tanımlanmıştır:

  • Stratejik Amaç 1: e-Devlet Ekosisteminin Etkinliğinin ve Sürdürülebilirliğinin Sağlanması
  • Stratejik Amaç 2: Altyapı ve İdari Hizmetlere Yönelik Ortak Sistemlerin Hayata Geçirilmesi
  • Stratejik Amaç 3: Kamu Hizmetlerinde e-Dönüşümün Sağlanması
  • Stratejik Amaç 4: Kullanım, Katılım ve Şeffaflığın Artırılması

e-Devlet eylem planının uygulanması sürecinde sistematik olarak izleme ve değerlendirme faaliyetleri yürütülmektedir. Ek olarak, 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı’nın değişen koşullara uyumunu sağlayacak bir değişim yönetimi modeli hayata geçirilmiştir. İzleme ve Değerlendirme Modeli’ne esas teşkil edecek verilerin sistematik bir şekilde toplanması ve izleme faaliyetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi amacıyla Strateji ve Eylem Planı İzleme ve Değerlendirme Sistemi (SEPSİS) geliştirilmiştir. SEPSİS, tüm sorumlu ve ilgili kurum / kuruluşların e-Devlet portali (edevlet.gov.tr) üzerinden erişebileceği bir uygulamadır. Yönetişim yapısı içerisinde yer alan rol dağılımı, izleme ve değerlendirme süreci kapsamında detaylı olarak planlanmıştır. Eylem planı uygulamaya konulmasıyla birlikte ortaya çıkacak olan değişiklikler tanımlanan değişim yönetimi süreci kapsamında ele alınacaktır. Eylem planının günün koşullarına göre güncellenen dinamik bir yapıda olması hedeflenmiştir.

Kısa Tarihçe

Kamu idarelerinin görev ve sorumluluklarını daha üretken, verimli ve etkin bir şekilde yerine getirebilmesi için devamlı bir yeniden yapılandırma çabası bulunmaktadır. Bu kapsamda ön plana çıkan ve Türkiye’deki e-Devlet, bilgi toplumu ve dijital devlet kapsamında değerlendirilebilecek çalışmalar 2000’li yıllara yaklaşırken, ilk kez kullanılan “e-Devlet” kavramı ve bu doğrultuda ortaya konulan kamu politikalarının şekillenmesi ile filizlenmiştir. e-Devlet politikalarıyla başlayan bilgi toplumu kavramı ile genişleyen ve günümüzde dijital devlet kavramı doğrultusunda yapılan çalışmalar aşağıda yer almaktadır:

  • 1993 yılında Dünya Bankası işbirliği ile Bilişim ve Ekonomik Modernizasyon Raporu hazırlanmıştır.
  • 1996 yılında Başbakanlığın görevlendirmesi ile (Mülga) Ulaştırma Bakanlığı’nın koordinatörlüğünde ve Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) sekreterliğinde Türkiye Ulusal Enformasyon Altyapısı Ana Planı’nın (TUENA) hazırlık çalışmaları başlatılmıştır.
  • 1998 yılında 1998/13 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile kamu bilgisayar ağının hayata geçirilmesi için KamuNet Teknik Kurulu oluşturulmuştur.
  • 1999 yılında Türkiye Ulusal Enformasyon Altyapısı Ana Planı Sonuç Raporu yayımlanmıştır.
  • 2001 yılında eAvrupa+ Eylem Planının Türkiye’ye uyarlanarak uygulanmasına yönelik olarak e-Türkiye Girişimi başlatılmıştır.
  • 2002 yılında e-Devlet’e Geçiş Eylem Planı hazırlanmıştır.
  • 2003 yılında 2003/12 sayılı Başbakanlık Genelgesi yayımlanmıştır. Genelge ile o güne kadar farklı kurum / kuruluşlar tarafından yürütülen bilgi ve iletişim teknolojileri ile ilgili çalışmaların (Mülga) Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) sorumluluğunda e-Dönüşüm Türkiye Projesi adı altında birleştirilmesi kararlaştırılmıştır. Bu kapsamda öncelikle e-Dönüşüm Türkiye Projesi Kısa Dönem Eylem Planı (2003-2004) hazırlanmıştır. e-Dönüşüm Türkiye Projesi’nin koordinasyonunu yürütmek, kamu kurumlarının bilgi ve iletişim teknolojisi yatırımları arasında eşgüdüm sağlamak ve bilgi toplumu olma yolunda atılması gereken adımlara ilişkin stratejileri belirlemek üzere 2003 yılında (Mülga) Devlet Planlama Teşkilatı bünyesinde Bilgi Toplumu Dairesi (BTD) kurulmuştur.
  • 2004 yılında Kısa Dönem Eylem Planı hazırlanmış ve bu eylem planında Bilgi Toplumu Stratejisinin hazırlanmasına yönelik bir eyleme yer verilmiştir.
  • 2005 yılında bir yıllık e-Dönüşüm Türkiye Projesi (2005) Eylem Planı yürürlüğe alınmıştır.
  • 2006 yılında e-Dönüşüm Türkiye Projesi kapsamında bilgi toplumuna yönelik Bilgi Toplumu Dairesi tarafından 2006-2010 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı uygulamaya konulmuştur. 2006-2010 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı, 11/07/2006 tarihli ve 2006/38 sayılı Yüksek Planlama Kurulu Kararı’yla onaylanmış, 28/07/2006 tarihli ve 26242 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
  • 2011 yılında yürürlüğe giren 655 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile e-Devlet politikalarına yönelik görev ve sorumluluk Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı’na (UDHB) verilmiştir. Bakanlık bünyesinde Haberleşme Genel Müdürlüğü çatısı altında e-Devlet çalışmalarının yapılması için e-Devlet Hizmetleri Dairesi Başkanlığı kurulmuştur. e-Devlet çalışmaları ve sorumluluklarına yönelik ifadelere kanun düzeyindeki ifadelere ilk defa 2011 yılında bakanlıkların teşkilat ve görevleri hakkında gerçekleştirilen düzenlemeler sonrasında yer verilmiştir.
  • 2011 yılında Devlet Planlama Teşkilatının Kalkınma Bakanlığına dönüşümü ile birlikte kurumun görev ve sorumlulukları yeniden tanımlanmıştır. 08.06.2011 tarihli ve 27958 sayılı (1. Mükerrer) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 641 sayılı Kalkınma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 2/j maddesi ile “Bilgi toplumuna ilişkin politika, hedef ve stratejileri hazırlamak, bu alanda kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum örgütleri ve özel sektör arasındaki koordinasyonu sağlamak ve uygulamayı etkin bir biçimde yönlendirmek” görevi Kalkınma Bakanlığına verilmiştir
  • 2014 yılında kamu politikalarına en üst seviyede yön veren Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) yayımlanmıştır.
  • 2015 yılında 2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı (BTS) uygulamaya alınmıştır. Büyüme ve istihdamı artırma odağındaki belgede e-Devlet çalışmalarına yön verecek “Kamu Hizmetlerinde Kullanıcı Odaklılık ve Etkinlik” ekseni tanımlanmıştır böylece önceki yıllarda hazırlanan politika belgelerinden farklı olarak e-Devlet çalışmaları politika belgesinin merkezine alınmıştır.
  • 2016 yılında Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından bilgi toplumu politikası çerçevesinde Türkiye’nin e-Devlet politikasının bütüncül bir bakış açısı ile şekillendirilmesi için 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanmıştır.

Devam eden çalışmalar:

65. Hükümet 2016 Yılı Eylem Planı’nda yer alan “32. Dijital Türkiye Projesi yol haritası oluşturulacak ve bu doğrultuda uygulama başlatılacak” eylemi doğrultusunda vatandaşlarımızın kamu kurum ve kuruluşlarına gitmeden iş ve işlemlerinin sanal ortamda sonuçlandırılmasını sağlayacak bir altyapının yol haritası oluşturulması sağlanacak ve uygulamaya geçilecektir.

[1] Ekosistemin iç ve dış çevreden kaynaklanan Güçlü-Zayıf-Fırsat-Tehdit yönleri ile Politik-Ekonomik-Sosyal-Teknolojik fırsat ve tehditleri belirlemekte kullanılan teknikler.